Татарстан Республикасы Милли китапханәсендә Муса Җәлил юбилеена багышланган экспозиция тәкъдим ителде

2026 елның 13 феврале, җомга

15 февральдә күренекле татар шагыйре, журналист һәм хәрби хәбәрче Муса Җәлил (1906-1944) тууына 120 ел тула.

Бу көнгә классик уку залында Татарстан Республикасы Милли китапханәсенең татар һәм туган якны өйрәнү әдәбияты бүлеге хезмәткәрләре «Муса Җәлил: иҗат һәм батырлык» исемле зур китап экспозициясе оештырдылар.

Күргәзмәдә Муса Җәлилнең татар, рус һәм башка телләрдәге әсәрләре, шулай ук шагыйрь язмышы, аның иҗаты турында материаллар тәкъдим ителде. 

Муса Мостафа улы Җәлилов (Җәлил) бик кыска гомер кичерә. Аның язмышы һәм иҗаты берничә буын кешеләре өчен патриотизм һәм батырлык үрнәге булды. Бөек Ватан сугышы башлану күп кешеләрнең тормышын үзгәртте. Муса Җәлил дә искәрмә түгел. Ул Ленинград һәм Волхов фронтларында сугыша, буш минутларында шигырьләр яза, «Отвага»газетасына материаллар җыя.

1942 елда Муса Җәлил каты яралана һәм әсирлеккә төшә. Шул вакыттан аның тормышының немец лагерьлары һәм төрмәләре белән бәйле чоры башлана. Ул лагерьда фашистларга каршы хәрәкәт төзи, хәрби әсирләрнең качуларын оештыра. Аның яшерен оешмасы әгъзалары немецларга каршы массакүләм восстаниеләр күтәрделәр, совет партизаннарына кушылдылар. 1943 елның җәендә яшерен оешманың баш күтәрүе һәм күп кенә тоткыннарның качуы әзерләнә, ләкин хыянәтче табыла. Муса һәм аның фикердәшләре кулга алына. Шагыйрь Берлинның «Моабит»үлем төрмәсенә ябыла. Газаплы газаплардан соң ул үлем җәзасына хөкем ителә. 1944 елның 25 августында шагыйрь Плетцензее төрмәсендә гильотинада җәзалап үтерелә.

Кешелексез шартларда сынмыйча калу бик кыен иде. Һәркем үзен тотар өчен үз ысулларын эзләде. Муса Җәлил өчен бу ысул соңрак аның атаклы «Моабит дәфтәренә»кергән шигырьләр язу була. Ул төрмәдә рөхсәт ителә торган газета кисәкләренә яза һәм алардан кечкенә блокнотлар тегеп куя. Аларда ул үзенең әсәрләрен яза. Үлеме алдыннан Муса үзенең шигырьләрен камера буенча күршесе-бельгияле каршылык күрсәтүдә катнашучы Андре Тиммерманска тапшыра һәм аны туган иленә тапшыруын сорый. Алар бөтен дөньяга билгеле була, «Моабит дәфтәрләре " 60 тан артык телгә тәрҗемә ителгән.

СССР Югары Советы Президиумының 1956 елның 2 февралендәге Указы нигезендә Муса Җәлилгә үлгәннән соң Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелә. Ә 1957 елда «Моабит дәфтәрләре» китабы өчен ул СССРНЫҢ Ленин премиясенә лаек була.

ЯҢАЛЫКЛАРГА ЯЗЫЛУ
Сайттагы барлык материаллар лицензия буенча тәкъдим ителә:
Creative Commons Attribution 4.0 International