Казанда РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе, ТАССРның халык рәссамы, архитектор Петр Сперанскийга мемориаль такта ачылачак

2026 елның 21 гыйнвары, чәршәмбе

27 гыйнварда К.Маркс урамы, 54 нче йорт фасадында РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе, ТАССРның халык рәссамы, архитектор Петр Тихон улы Сперанскийга мемориаль такта ачылачак.

Скульптор – Вәлиуллин Фәнил Әлфәт улы, «Татарстан Рәссамнар берлеге» әгъзасы, Бөтенроссия иҗат иҗтимагый оешмасы «Россия Рәссамнар берлегенең» төбәк бүлеге әгъзасы.

Ул 1914 елда Казан сәнгать мәктәбен тәмамлаган (Н.И.Фешин һәм П.П.Беньковта укыган).

«Сәйяр» труппасында (1915–1917) һәм опера сезоннарында (1916–1920) рәссам булып эшләгән, бер үк вакытта сәхнәдә артист буларак чыгыш ясаган (драма студиясен тәмамлаган).

1924 елда Казан архитектура-техника институтының (хәзер Казан сәнгать училищесы) архитектура бүлеген тәмамлаган.

1922–1944 елларда (өзеклекләр белән) Татар академия театрының баш рәссамы, 1938–1940 елларда – Бөтенсоюз авыл хуҗалыгы күргәзмәсе (Мәскәү) ТАССР павильонының, 1939–1964 елларда – Татар опера һәм балет театрының баш рәссамы.

1930–1942 елларда Казан коммуналь төзелеш инженерлары институтында, 1943–1964 елларда Казан сәнгать училищесында укыткан.

ТатАХРР (1923), Архитекторлар берлеге (1935), Бөтенроссия театр җәмгыяте (1936), Рәссамнар берлеге (1936) әгъзасы.

П.Т. Сперанский – республикада совет театр-декорация сәнгатенә нигез салучыларның һәм осталарының берсе, сәхнә бизәү сәнгатенең реалистик мәктәбе традицияләрен дәвам иттерүче.

«Сәйяр» труппасында һәм Татар академия театрында рус, татар, совет һәм чит ил авторлары әсәрләре буенча унлаган драма спектакльләрен бизәгән, шул исәптән Г.Камалның «Банкрот» (1933, 1935, 1944) һәм «Беренче театр» (1915–1916), Т.Гыйззәтнең «Җирсезләр» (1922), «Ялчы» (1928, 1931), У.Шекспирның «Король Лир» (1944, 1956), Н.Исәнбәтнең «Хуҗа Насретдин» (1940, 1952) пьесалары буенча куелышлар.

Ачык иҗади индивидуальлеккә ия булган, спектакльләрнең эмоциональ атмосферасына аваздаш декорацияләр тудырган, сәхнәнең ара чикләрен иллюзия рәвешендә киңәйтеп; үткән чорларның архитектурасын, мәдәниятен һәм көнкүрешен яңадан тудырган, пейзаж күренешләрен җентекләп эшләп, театр гамәленең чынлыгы тәэсирен көчәйткән. Бу театрга эшкә талантлы рәссамнар М.Г. Сөтюшев, Р.М. Хибатуллин, М.М. Абдуллинны җәлеп иткән.

Татар опера һәм балет театры спектакльләрен бизәгәндә П.Т. Сперанский күрү образларын музыкаль образларга оста буйсындырган, декорацияләр синтетик музыкаль-театр тамашасының бер образы булып чыгыш ясаган (М.Глинканың «Иван Сусанин», 1951, П.Чайковскийның «Пиковая дама», 1947, 1954, «Евгений Онегин», 1940, 1956, А.Бородинның «Князь Игорь», 1948, Н.Римский-Корсаковның «Шәһәрәзәдә», 1955, Н.Җиһановның «Алтынчәч», 1943 опералары; Ф.Яруллинның «Шүрәле», 1945, 1953, 1957, Ә.Бакировның «Алтын тарак», 1957, Р.Гобәйдуллинның «Кисекбаш», 1958, Р.Глиэрның «Медный всадник», 1963 балетлары). Татар халкының тарихын, сәнгатен һәм музыкасын тирәннән белү рәссамга милли опералар һәм балетлар өчен төсле һәм хәтердә калырлык декорацияләр булдырырга мөмкинлек биргән.

1920 еллар башыннан П.Т. Сперанский Казанда Ленинның монументаль пропаганда планын гамәлгә ашыру эшенә кушылган, М.Вахитов һәйкәле (1921), Арча кырындагы туганнар кабере (1925) проектларын, Кызылармиячеләр сарае өчен монументаль рәсемнәр эскизларын (1920–1921) ясаган, Мәскәүдәге Бөтенсоюз авыл хуҗалыгы күргәзмәсендә ТАССР павильонын бизәгән (1939).

П.Т. Сперанский – элеккеге Кунак йорты бинасы (1933–1935), «Динамо» (1934–1935) һәм «Хезмәт резервлары» (1936) стадионнары, ССРБ Фәннәр академиясенең Казан филиалы өчен элеккеге Ксения гимназиясе бинасын реконструкцияләү (1950), Н.Е. Ершов һәйкәле (1967, скульптор И.А. Новоселов) һәм башка проектлар авторы. Монументаль-декоратив сәнгать өлкәсендә аның тарафыннан Татар академия театры фойесында плафон рәсеме (1941) эшләнгән, анда ул татар орнаменты мотивларын кулланган.

Кавказ, Кырым, Идел буе, Казан почмаклары күренешләре белән лирик пейзажлар авторы («Рица күле», 1953; «Гагра. Парк», 1953; «Яңа Болак», «Төнге порт», икесе дә – 1959; «Идел буе. Ташлар»

ЯҢАЛЫКЛАРГА ЯЗЫЛУ
Сайттагы барлык материаллар лицензия буенча тәкъдим ителә:
Creative Commons Attribution 4.0 International